1. Home
  2. News
  3. Γεράσιμος Ρηγάτος: «Ο πόνος στον Πολιτισμό και στην Ιστορία της...

Γεράσιμος Ρηγάτος: «Ο πόνος στον Πολιτισμό και στην Ιστορία της...

Γεράσιμος Ρηγάτος: «Ο πόνος στον Πολιτισμό και στην Ιστορία της...
Γεράσιμος Ρηγάτος: «Ο πόνος στον Πολιτισμό και στην Ιστορία της Ιατρικής»

Ο πόνος αποτελεί καθολικό βίωμα και διαχρονική πηγή δυστυχίας για το ανθρώπινο είδος – και όχι μόνο. Το βιολογικό αυτό φαινόμενο επηρεάζει αλλά και επηρεάζεται από θρησκευτικές, κοινωνικές, φιλοσοφικές και πολιτιστικές παραμέτρους. Αφορμή για αυτό το σχόλιο μας δίνει μια έκδοση που ξεκινώντας από την ιστορία της ιατρικής, επεκτείνεται στην γλώσσα, τον πολιτισμό και την Τέχνη. Πρόκειται για το βιβλίο «Ο πόνος στον Πολιτισμό και την Ιστορία της Ιατρικής» του γιατρού και συγγραφέα Γεράσιμου Ρηγάτου, επίκουρου καθηγητή της Ιατρικής και επίτιμου διδάκτορα του Παιδαγωγικού Τμήματος του ΕΚΠΑ. Η επιτυχία του βιβλίου επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι ήδη έφθασε στην πέμπτη ανατύπωση (Α΄ έκδοση 2009, ανατυπώσεις 2011, 2013, 2015, 2020/ Εκδ. ΒΗΤΑ, τηλ. 2106714371.

-Η λέξη;
Πανάρχαια και πλούσια σε παράγωγα και σε συνώνυμα, όπως άλγος, οδύνη, άχος αλλά και παράγωγα δηλωτικά επιμέρους πόνων. Η αρχική έννοια στον Όμηρο σημαίνει τον κόπο. «Πόνον Όμηρος επί ενεργείας τίθησι. Και πονείν, το ενεργείν», επεξηγεί το βυζαντινό λεξικό Σούδα (Σουίδα). Στο ίδιο λεξικό με ένα ευφυές λογοπαίγνιο συνδέονται οι δύο έννοιες: «Πόνος πόνω πόνον φέρει», δηλαδή η βαριά εργασία με τον κάματο που προκαλεί, φέρνει πόνους στο σώμα. Στον Ιπποκράτη εκτός από τον σωματικό μόχθο η λέξη πόνος δηλώνει και το άλγος από διάφορες παθήσεις: «πόνος γονάτων ή ισχίων» (Κωακαί προγνώσεις), «ες τα άρθρα οι πόνοι» (Αφορισμοί) κλπ. Οι μεταγενέστεροι συγγραφείς ακολουθούν την μέχρι σήμερα επικρατούσα έννοια.

-Η αρχαιότητα του πόνου;
Ο πόνος είναι αρχαιότερος του είδους άνθρωπος καθώς βιώνεται από όλα τα είδη του ζωικού βασιλείου. Σε όλες τις μυθολογίες των αρχαίων λαών ο πόνος αναφέρεται ταυτόχρονα με τους πρώτους ανθρώπους. Έχουμε αναφορές στην Ινδική μυθολογία της Γένεσης, στην Εβραϊκή Γένεση και στη «Θεογονία» του Ησιόδου. Ο πόνος δεν σκοτώνει μόνο τους κοινούς ανθρώπους αλλά και θεούς και ημίθεους. Χαρακτηριστική η περίπτωση του Ηρακλή που οι έντονοι πόνοι, που του προκάλεσε ο χιτώνας του Νέσσου, τον οδήγησαν σε αυτοκτόνο ευθανασία. Τους επόμενους αιώνες χριστιανικές αιρέσεις θεωρούσαν λυτρωτική πράξη την πρόκληση πόνου, σε ανάμνηση των πόνων της Σταύρωσης. Μάλιστα σε κάποιες ακραίες περιπτώσεις (Κίνημα των μαστιγουμένων, 13ος-15ος αι) απαιτήθηκαν σοβαρά μέτρα από τις κυβερνητικές και εκκλησιαστικές αρχές για την καταστολή της πρακτικής αυτής.

-Ο πόνος στον λαϊκό πολιτισμό; Ενδιαφέρουσες και ευρηματικές λαϊκές εκφράσεις στηριγμένες είτε στην εντόπιση του πόνου (κοιλόπονος, νευρόπονος κλπ) είτε σε ειδικούς χαρακτήρες (βάρος, κάψιμο, σφάξιμο) είτε σε άλλες ιδιότητες. Υπάρχουν σχετικές παροιμίες: «Ξένος πόνος, ξέπονος»/ «Που πονεί πάει στο γιατρό» / ΄Οποιος κρύβει τον πόνο του πάει μαζί με δαύτον» κλπ. Κι ακόμα μπορεί να αναφέρονται σε ειδικότερες προβληματικές καταστάσεις λ.χ. «Τον γέρο δεν τον ρωτάνε αν πονάει, αλλά πού πονάει» κ.α. Υπάρχουν ακόμα πολλές μαντινάδες για τους πόνους: «Πόνος στον πόνο με κρατεί, πόνος στον άλλο πόνο/ και καίγομαι και χάνομαι και μέρα νύχτα λιώνω».

-Η αντιμετώπιση του πόνου;
Έχει αρχίσει από τα πρώτα χρόνια του ανθρώπου με παρατήρηση, με πειραματισμό ή με πράξεις μίμησης των ζώων. Οι πρώτες γραπτές πηγές αναφέρονται στην Κίνα, 5000 χρόνια πριν από σήμερα, όχι μόνο για τη χρήση φυτών όπως το όπιο αλλά και με βελονισμό και με έγκαυση. Στην αρχαία Ινδία αναφέρονται και εγχειρήσεις καθώς και χρήση οπίου, ενώ στην προκολομβιανή Αμερική ιδιαίτερος παυσίπονος ρόλος κερδήθηκε με τη μάσηση των φύλλων του θάμνου Ερυθρόξυλον κόκα (κοκαΐνη). Ανάλογες εφαρμογές αναφέρονται στους Αιγυπτίους, τους Σουμερίους, Βαβυλωνίους και άλλους ανατολικούς λαούς, συχνά και σε συνδυασμό με επιμέρους πρακτικές. Στην ελληνική αρχαιότητα συνδυασμοί τεχνικών με μαγικές επωδές και χρήση φαρμακευτικών βοτάνων ήταν σε χρήση από τα αρχαιότατα χρόνια με επικρατέστερα τη μήκωνα (παπαρούαν), το κολχικό, το φλοιό ιτιάς κ.α., ενώ προϊπποκρατικοί φιλόσοφοι προσπάθησαν να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν το φαινόμενο του πόνου. Ο Ιπποκράτης εκτός από τα βότανα χρησιμοποιεί και ειδικά διαιτολόγια, διάφορους τύπους φυσιοθεραπείας κλπ. Οι επίγονοι του Ιπποκράτη διατήρησαν τις αντιλήψεις του και ανέπτυξαν παραπέρα το φαρμακευτικό οπλοστάσιο.

-Το ιλαρυντικό αέριο;
Η ιστορία του πόνου, της κατανόησης και της αντιμετώπισής του συνεχίστηκε και τους επόμενους αιώνες (Βυζάντιο, Μεσαίωνας, Αναγέννηση) με ενδιαφέροντα δεδομένα για όλες τις εποχές. Κατά τον 18ο αιώνα με την ανάπτυξη της Χημείας ανακαλύπτεται το ιλαρυντικό αέριο που διέθετε και αναισθητικές ιδιότητες, ενώ ακολουθεί η ανακάλυψη και εφαρμογή του αιθέρα και λίγα χρόνια αργότερα του χλωροφορμίου. Στην Ελλάδα η πρώτη εγχείρηση με αιθέρα γίνεται στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο στου Μακρυγιάννη (1841). Στο χώρο των αναλγητικών ο 19ος και 20ος αι. μάς έδωσαν πλήθος αναλγητικών με ή χωρίς εξαρτησιογόνες ιδιότητες. Στην ανακάλυψη τέτοιων ουσιών συνέβαλε καθοριστικά η γνώση των νευροφυσιολογικών δεδομένων που είχαν εν τω μεταξύ αποκτηθεί. Σε ιδιαίτερο κεφάλαιο εξετάζεται η ιστορία των αναλγητικών αυτών με έμφαση στα κλασικά και στα νεώτερα φυσικά ή συνθετικά οπιούχα. Κι ακόμα εξετάζονται γλωσσικά «παράγωγα» των ουσιών που αναφέρονται (σαλικυλικά, οπιοειδή, κοκαΐνη, συνθετικά κλπ). Ιδιαίτερο κεφάλαιο αναφέρεται στα «Μικρά παρελκόμενα της ιστορίας» από την αρχαιότητα («Φιλώνειον έκλειγμα») ως τη χιτλερική «Αδολφίνη» μεθαδόνη).
Άλλο χαρακτηριστικό του βιβλίου; Η πλούσια εικονογράφηση τόσο εντός κειμένου όσο και με σημαντικές έγχρωμες εικόνες σε ιδιαίτερο κεφάλαιο. Αυτό το μεγάλου ενδιαφέροντος θέμα στην παθολογία, την ιατρική και τον πολιτισμό χρειαζόταν και αυτή την ιδιαίτερη προσέγγιση.
more...
© 2020 - Livemedia. All Rights Reserved